Verplicht betalen voor verplichtingen: een scheve logica
De overheid verplicht burgers om zich te identificeren. Dat is geen suggestie, geen advies, maar een wettelijke plicht. Wie geen geldig identiteitsbewijs kan tonen, riskeert een boete. Toch is het de burger zelf die moet betalen voor dit verplichte document. En niet één keer, maar telkens opnieuw: bij verlenging, bij verlies, bij wijziging. Dat is niet alleen onlogisch, het is principieel verkeerd.
Want laten we eerlijk zijn: een identiteitsbewijs is geen luxeproduct. Het is geen vrijwillige dienst waar je voor kiest. Het is een toegangsbewijs tot de samenleving, opgelegd door de overheid zelf. Als de overheid eist dat iedere burger een ID bezit, dan zou het ook vanzelfsprekend moeten zijn dat zij deze basisvoorziening kosteloos verstrekt.
Het probleem gaat verder dan alleen het identiteitsbewijs. Steeds vaker worden burgers geconfronteerd met kosten die voortkomen uit verplichtingen die de overheid zelf oplegt. Denk aan verplichte keuringen, administratieve handelingen, certificaten of documenten die nodig zijn om aan regels te voldoen. De redenering lijkt telkens dezelfde: de overheid bepaalt de regel, maar de rekening komt bij de burger te liggen.
Dit raakt vooral mensen met een laag inkomen. Voor hen zijn de kosten van een ID-kaart of paspoort geen kleinigheid, maar een serieuze financiële drempel. Ironisch genoeg zijn het juist deze mensen die het hardst worden geraakt door boetes wanneer zij niet aan de identificatieplicht kunnen voldoen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin armoede en straf elkaar versterken.
Het argument dat “de kosten nu eenmaal ergens vandaan moeten komen” snijdt weinig hout. De overheid wordt gefinancierd door belastinggeld van diezelfde burgers. Het is dus geen extra gunst om een verplicht document te vergoeden, maar een logische besteding van publieke middelen. We accepteren ook niet dat burgers zelf moeten betalen voor stembiljetten om te mogen stemmen of voor politiebescherming om veilig te kunnen leven.
Een overheid die haar burgers verplichtingen oplegt, heeft ook een verantwoordelijkheid om die verplichtingen eerlijk en toegankelijk te maken. Verplichtingen zonder financiële barrières. Want wie regels oplegt en tegelijk de kosten afschuift, ondermijnt het vertrouwen van burgers in de rechtvaardigheid van het systeem.
Verplicht is verplicht. En wat verplicht is, zou nooit afhankelijk mogen zijn van iemands portemonnee.