De fobie van het geslachtsdeel
We leven in een wereld waarin we dagelijks worden overspoeld met beelden van lichamen. Blote armen? Geen probleem. Een stuk buik? Helemaal prima. Maar zodra er een geslachtsdeel in beeld komt, gaat het alarm af. Het wordt gecensureerd, verwijderd, als ‘obsceen’ bestempeld. Hoe komt het dat iets wat iedereen heeft, net als een arm of een been, nog steeds zo’n enorm taboe is?
De culturele bril
Het verschil zit niet in de biologie, maar in de cultuur. Een arm heeft nooit de betekenis gekregen die geslachtsdelen wel kregen. Seksualiteit is eeuwenlang omgeven door regels, religie en schaamte. Geslachtsdelen werden niet gezien als neutrale lichaamsdelen, maar als symbolen van lust en voortplanting..., iets dat beheerst moest worden. Daardoor is er een morele lading ontstaan die een arm simpelweg niet heeft.
Het machtsaspect
Historisch gezien werd seksualiteit gecontroleerd om macht te behouden. Religies en overheden stelden regels op over wie met wie mocht en hoe. Het verbergen van geslachtsdelen werd een manier om ‘orde’ te handhaven. Die erfenis dragen we nog steeds mee. Het is dus geen puur natuurlijke schaamte, maar een sociale constructie die we massaal in stand houden.
De tegenstrijdigheid van bloot
Opmerkelijk genoeg zijn geslachtsdelen niet zeldzaam...., iedereen heeft er één. Toch doen we alsof hun zichtbaarheid een maatschappelijk risico vormt. Terwijl we zonder problemen duizenden gewelddadige beelden in films en games zien, blijft een penis of vulva een grotere schok dan een onthoofding. Waarom? Omdat geweld neutraal is gemaakt, maar naaktheid emotioneel beladen.
Moeten we alles normaliseren?
Dit roept de vraag op: moeten we geslachtsdelen net zo gewoon maken als een arm? Voorstanders zeggen van wel: hoe meer je het ziet, hoe minder spanning eromheen. Tegenstanders vrezen dat het normaliseren van naaktheid leidt tot het verdwijnen van grenzen. Misschien zit het echte probleem niet in de lichaamsdelen zelf, maar in hoe wij ernaar kijken.
Maar..., is dat altijd zo geweest?
Van vrije liefde tot regels: seksualiteit van de oudheid tot nu
Wanneer we naar de oudheid kijken, zien we een wereld waarin seksualiteit een heel andere plaats had dan vandaag. In veel samenlevingen bestond er nauwelijks schaamte rond naaktheid en seksuele handelingen. Van de Griekse gymnasia tot de Romeinse badhuizen: het lichaam werd gezien als iets moois, niet iets dat verborgen moest worden. Maar achter dat beeld van vrijheid schuilt ook een harde realiteit...., één die we vandaag niet zomaar kunnen idealiseren.
Seksualiteit in de oudheid: ‘alles kon’..., of leek het zo?
In het oude Griekenland en Rome was seksualiteit verweven met macht, status en cultuur. Mannen konden relaties hebben met vrouwen én met jongens, vaak adolescenten. Dit werd gezien als een vorm van educatie: een oudere man begeleidde een jongere in zijn ontwikkeling, inclusief seksuele aspecten. Het klinkt vandaag choquerend, maar destijds gold dit als een normaal onderdeel van het sociale systeem.
Ook orgieën, publieke seksfeesten en tempelprostitutie waren in sommige periodes van de oudheid niet ongewoon. Seksualiteit werd niet alleen geaccepteerd, maar soms zelfs verheven tot iets goddelijks. Goden als Aphrodite en Dionysos stonden symbool voor erotiek en plezier, en mensen zagen seks als een viering van het leven.
Tieners, minderjarigen en de grenzen van toen
Waar vandaag strikte wetten bestaan rond leeftijd en toestemming, was dit in de oudheid nauwelijks het geval. Tieners werden niet beschouwd als ‘kinderen’ zoals wij dat doen, maar als jongvolwassenen die klaar waren om te trouwen of seksuele relaties aan te gaan. Dit heeft te maken met een compleet ander begrip van volwassenheid: wie lichamelijk rijp was, gold als volwassen, een visie die wij inmiddels hebben verlaten vanwege de kennis over psychologische ontwikkeling en machtsmisbruik.
Waarom kan het vandaag ‘bijna niet meer’?
De moderne samenleving hanteert veel strengere normen rond seks, vooral met betrekking tot leeftijd, toestemming en machtsverhoudingen. Dit is niet ontstaan uit preutsheid, maar uit bescherming. We weten nu dat ongelijkwaardige relaties schadelijk kunnen zijn. De vrijheid van toen ging vaak ten koste van kwetsbaren: minderjarigen hadden geen echte keuze, vrouwen stonden onder mannelijke controle, en slavernij speelde een rol in seksuele beschikbaarheid.
Onze huidige regels, zoals minimumleeftijden, instemmingswetten en bescherming tegen misbruik – zijn bedoeld om autonomie en gelijkwaardigheid te waarborgen. Dat is vooruitgang, ook al voelt het soms alsof we meer beperkingen hebben.
Van losbandigheid naar verantwoordelijkheid
Wat we van de oudheid kunnen leren, is dat seksualiteit altijd cultureel bepaald is. Wat toen vanzelfsprekend was, vinden we nu ondenkbaar. Niet omdat we hypocriet zijn, maar omdat onze ideeën over vrijheid en rechten zijn geëvolueerd. Vrijheid zonder bescherming is geen echte vrijheid. Echte seksuele vrijheid bestaat pas als alle betrokkenen gelijkwaardig en vrijwillig kunnen kiezen.
Het oordeel ligt bij ons
Een arm of een geslachtsdeel zijn in essentie hetzelfde: functionele onderdelen van het menselijk lichaam. Het verschil is dat wij er betekenissen aan hebben gehangen. Willen we die lading verminderen, dan moeten we stoppen met demoniseren en beginnen met begrijpen. Schaamte is geen natuurwet, het is een afspraak. En afspraken kun je veranderen.
Conclusie:
De oudheid lijkt op het eerste gezicht een paradijs van seksuele vrijheid, maar die vrijheid gold niet voor iedereen. Vandaag hebben we regels die diezelfde vrijheid eerlijker en veiliger maken. Misschien kunnen we zoeken naar een balans: minder schaamte, maar meer respect.
En die arm vergeleken met een geslachtsdeel? Een arm is niet ‘beter’ dan een geslachtsdeel...., wij hebben dat verschil gemaakt. Misschien is het tijd om onszelf af te vragen waarom.