Aangeprate ziektes: angst als verdienmodel
Zet de televisie aan of scroll even door sociale media en je wordt overspoeld met waarschuwingen. Campagnes vertellen ons dat iedereen op elk moment kanker kan krijgen, dat diabetes om de hoek ligt, of dat er een stille hartaanval in ons schuilt. Natuurlijk volgt er steevast een oproep tot doneren, of een subtiele boodschap die je richting een check, supplement of behandeling stuurt. Het lijkt haast alsof ziekte niet alleen een medisch fenomeen is, maar ook een commercieel product.
De angstindustrie
Angst is een krachtig middel. Wanneer mensen bang zijn, zoeken ze houvast. Reclames en campagnes spelen daar slim op in. Ze schetsen scenario’s van lijden en onzekerheid, en suggereren vervolgens dat je door middel van een kleine bijdrage of medische check de controle terugkrijgt. Dat lijkt nobel, maar het heeft ook een keerzijde: mensen worden hyperalert op elk pijntje, ieder ongemak. En met die hyperalertheid belanden ze massaal in de wachtkamer van de huisarts.
De medische molen draait altijd door
Eenmaal bij de arts komt er vaak “iets” uit. Want wie zoekt, die vindt. Een lichte afwijking in het bloed, een plekje dat misschien toch in de gaten gehouden moet worden, een cholesterolwaarde die net buiten de norm valt. Zo ontstaat een sneeuwbaleffect: meer onderzoeken, meer behandelingen, meer kosten. Ziekte wordt zo niet alleen gediagnosticeerd, maar soms ook geproduceerd.
Marktwerking of massahysterie?
De vraag is gerechtvaardigd: hebben we hier te maken met een noodzakelijke voorlichting, of met een vorm van marktwerking die ons ziek praat? De zorgsector is niet immuun voor economische prikkels. Meer patiënten betekent meer verrichtingen, meer declaraties, meer omzet. Combineer dat met farmaceutische bedrijven die baat hebben bij een grote afzetmarkt, en je krijgt een systeem waarin gezondheid soms ondergeschikt lijkt aan winst.
Wat doet dit met de mens?
Het constante bombardement van ziektedreiging maakt mensen onzeker. Gezonde lichamen worden door reclames verdacht gemaakt. Zelfvertrouwen in je eigen vitaliteit maakt plaats voor een permanente twijfel: “Zou ik iets hebben zonder dat ik het weet?” Het idee van preventie, op zich waardevol, slaat om in een cultuur van achterdocht en afhankelijkheid.
Tijd voor nuchterheid
Natuurlijk bestaan er ernstige ziektes en natuurlijk is vroegtijdige opsporing soms levensreddend. Maar de balans lijkt zoek. Als samenleving moeten we ons afvragen: beschermen we mensen met deze campagnes, of maken we hen juist onnodig ziek in hun hoofd? Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte; het is ook vertrouwen in je eigen lichaam, ruimte voor ontspanning en leven zonder constante angst.
Misschien is het tijd dat we onszelf én onze artsen weer iets vaker de vraag stellen: is dit werkelijk zorg, of wordt hier een probleem verkocht dat er misschien helemaal niet is?